Triết lý coaching: “Gia vị bí mật” của các bậc thầy lãnh đạo

Triết lý coaching là gì?

Triết lý coaching cá nhân là một tuyên bố súc tích và rõ ràng, phác thảo những niềm tin cốt lõi của bạn về tiềm năng con người, các giá trị nền tảng của bạn trong vai trò người huấn luyện, và phương pháp luận độc đáo mà bạn sử dụng để giúp khách hàng đạt được mục tiêu. Đây là sự tổng hòa giữa câu hỏi “Tại sao” (mục đích và niềm tin) và câu hỏi “Làm thế nào” (cách tiếp cận huấn luyện ở tầm vĩ mô).

Hãy coi đó là “cuốn hướng dẫn sử dụng” của cá nhân bạn. Đó là lời tuyên bố về việc bạn là ai trong tư cách một người huấn luyện và khách hàng có thể kỳ vọng điều gì khi bạn đồng hành cùng họ. Nhờ vậy, triết lý này cung cấp một điểm tựa vững chắc cho các quyết định, đảm bảo rằng những gì bạn làm không chỉ là một chuỗi các kỹ thuật ngẫu nhiên, mà là một thực hành nhất quán và tích hợp, dựa trên một nền tảng vững chãi.

Phân biệt Triết lý coaching và Phong cách Huấn luyện:

• Triết lý coaching: Có thể ví như hệ điều hành (OS) của máy tính — đó là khung nền tảng, ổn định, luôn chạy ngầm bên dưới mọi tác vụ.
• Phong cách Huấn luyện: Giống như các ứng dụng phần mềm khác nhau mà bạn sử dụng. Chẳng hạn, bạn có thể chọn cách tiếp cận mang tính chỉ đạo (directive) cho nhiệm vụ này và cách tiếp cận không chỉ đạo (non-directive) cho nhiệm vụ khác, nhưng hệ điều hành (triết lý) cốt lõi của bạn vẫn giữ nguyên không đổi.

Tầm quan trọng của triết lý coaching

Triết lý coaching là một thực hành quan trọng có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của người huấn luyện, sự thành công của khách hàng và tính chính trực của nghề nghiệp. Một triết lý rõ ràng đóng vai trò vừa là điểm tựa vững chắc, vừa là yếu tố tạo nên sự khác biệt trên thị trường.

• Điểm tựa cho hành động nhất quán

• • Các phiên coaching thường diễn ra đầy biến động và khó dự đoán, đặc biệt là khi làm việc với các lãnh đạo cấp cao hoặc những cá nhân có vấn đề về giao tiếp.
  • Triết lý coaching tựa như một “mỏ neo”, đảm bảo cách tiếp cận của bạn luôn nhất quán và có nguyên tắc.
  • Sự nhất quán này tạo ra một trải nghiệm đáng tin cậy và thoải mái cho khách hàng trong suốt quá trình đồng hành.
    

• Xây dựng niềm tin không thể lay chuyển

• • Niềm tin là nền tảng cốt lõi của mọi mối quan hệ coach – coachee tthành công.
  • Một triết lý minh bạch giúp khách hàng hiểu rõ cách thức và lý do đằng sau những hành vi của bạn, đây là bước đầu tiên để nuôi dưỡng niềm tin.
  • Liên đoàn Khai vấn Quốc tế (ICF) nhấn mạnh năng lực cốt lõi “Nuôi dưỡng niềm tin và sự an toàn”, và một triết lý rõ ràng là luận cứ cụ thể để chứng minh cam kết đối với các tiêu chuẩn đạo đức này.

• Dẫn dắt bạn qua những quyết định khó khăn

• • Khi khách hàng bế tắc, kháng cự hoặc gây áp lực đòi hỏi lời khuyên trực tiếp, triết lý coaching sẽ đóng vai trò là bộ lọc cho những quyết định.
  • Ví dụ, nếu triết lý của bạn là “tin rằng con người luôn sáng tạo và tháo vát”, bạn sẽ chọn đặt thêm câu hỏi thay vì trở thành một nhà tư vấn chỉ đưa ra giải pháp sẵn có.
  • Điều này giúp người huấn luyện tập trung vào sự phát triển dài hạn của cá nhân thay vì chọn con đường dễ dàng nhất tại thời điểm đó.
    

• Định nghĩa giá trị khác biệt độc đáo

• • Trên thị trường đầy cạnh tranh, triết lý rõ ràng giúp truyền tải đúng đối tượng bạn có thể hỗ trợ tốt nhất và điểm độc đáo trong cách thức tiếp cận của bạn.
  • Triết lý này giúp thu hút đúng đối tượng khách hàng phù hợp với phương pháp của bạn.
  • Ví dụ điển hình: TS. Marshall Goldsmith đã đúc kết triết lý coaching của ông trong cuốn sách “Thành công hôm nay chưa chắc thành đạt ngày mai”. Trong sách, ông xác định rõ giá trị của mình: giúp các nhà lãnh đạo thành công vượt qua những thói quen hành vi đang kìm hãm tiềm năng tương lai của họ.

Người ta không quan tâm bạn biết bao nhiêu cho đến khi họ biết bạn quan tâm họ đến nhường nào.

Theodore Roosevelt

Thành tố cấu thành triết lý coaching

Một triết lý coaching vững chắc là “hệ điều hành” thực thụ giúp nhà lãnh đạo định hướng trong mọi tình huống thực tế. Để đạt được điều đó, triết lý của bạn cần bao hàm 4 yếu tố then chốt và vượt qua được bài kiểm tra tính hiệu quả.

Dưới đây là các yếu tố nền tảng mà mọi triết lý coaching đúng đắn đều cần xác định rõ:

• Niềm tin cốt lõi về con người và sự thay đổi: Đây là những giả định căn bản về năng lực của khách hàng, trả lời cho câu hỏi: “Tôi tin điều gì là đúng về những người mà mình đang huấn luyện?”. Ví dụ, tin rằng khách hàng luôn có sẵn sự sáng tạo và nguồn lực nội tại sẽ giúp bạn chuyển từ vai trò “sửa chữa” sang vai trò “khai phá” tiềm năng của họ.
• Các giá trị cốt lõi: Những nguyên tắc đạo đức cơ bản dẫn dắt hành vi của bạn trong mọi phiên coaching, trả lời cho câu hỏi: “Tôi đại diện cho điều gì trong quá trình thực hành của mình?”. Các giá trị như Bảo mật, Can đảm và Lòng trắc ẩn thường là kim chỉ nam cho các tình huống đầy thử thách.
• Phương pháp luận độc đáo: Cách tiếp cận hoặc quy trình cấp cao của bạn để thúc đẩy sự phát triển, trả lời cho câu hỏi: “Mô hình tổng quát của tôi khi đồng hành cùng khách hàng là gì?”. Điều này có thể bao gồm việc nâng cao nhận thức qua câu hỏi, cùng tạo ra chiến lược và cung cấp sự trách nhiệm giải trình.
• Các ranh giới đạo đức: Triết lý phải bám rễ vào các quy tắc đạo đức nghề nghiệp, chẳng hạn như Bộ Quy tắc Đạo đức của ICF, để đảm bảo tính an toàn, trách nhiệm và uy tín.

Sau khi xây dựng triết lý của bạn từ các yếu tố trên, hãy đảm bảo chúng đáp ứng được 3 tiêu chí sau để nó thực sự áp dụng được vào thực tiễn:

1. Tính chân thực (Authentic): Triết lý phải phản ánh chân thật bản thân, trải nghiệm và giá trị của bạn, thay vì chỉ là những gì bạn “nghĩ” một người huấn luyện nên tin.
2. Lấy khách hàng làm trung tâm (Client-centered): Mục đích cuối cùng của triết lý phải là phụng sự sự phát triển của khách hàng, chứ không phải để làm cho bạn trông có vẻ thông minh hay quyền lực.
3. Tính thực thi (Actionable): Triết lý phải là hướng dẫn thực tế cho các tình huống thực tế, giúp bạn quyết định nên đặt câu hỏi gì tiếp theo hoặc điều hướng một cuộc đối thoại khó khăn như thế nào.

Lộ trình 4 bước xây dựng triết lý coaching

Việc phát triển một triết lý coaching của riêng bạn không phải là một bài tập sáng tạo tức thời, mà là một quá trình khám phá nội tâm để đưa những giá trị sẵn có bên trong bạn ra ngoài ánh sáng. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết từng bước để bạn xây dựng “hệ điều hành” cho riêng mình dựa trên lộ trình sẵn có của ITD World.

Bước 1: Khám phá lý do tại sao (Niềm tin & Giá trị)

Triết lý của bạn đã tồn tại sẵn trong kinh nghiệm và niềm tin của bạn. Hãy tự vấn bản thân:

• Động lực: Tại sao bạn chọn trở thành nhà huấn luyện? Tác động duy nhất mà bạn muốn tạo ra cho người khác là gì?
• Giá trị cốt lõi: Hãy nhớ lại lúc bạn tự hào nhất về một buổi coaching/ mentoring. Lúc đó bạn đang đề cao giá trị nào (ví dụ: sự can đảm, chính trực, lòng trắc ẩn)?
• Niềm tin về tiềm năng: Bạn tin điều gì là đúng về khả năng thay đổi và tiềm năng bẩm sinh của con người?

Bước 2: Xác định cách thực hiện (Phương pháp luận)

Thay vì liệt kê mọi kỹ thuật, hãy mô tả quy trình tổng quát bạn dùng để đồng hành cùng khách hàng:

• Tiếp cận: Bạn giúp mọi người có góc nhìn mới bằng cách nào (câu hỏi thử thách, bài tập sáng tạo hay sự tĩnh lặng)?
• Công cụ: Bạn thường sử dụng những mô hình nào hiệu quả nhất (như GROW, Appreciative Inquiry…)?
• Quy trình: Quá trình đồng hành “thành công” sẽ trông như thế nào và điều gì diễn ra trong quá trình đó?

Bước 3: Diễn giải kết quả (Đầu ra)

Xác định mục đích cuối cùng và những năng lực bền vững bạn muốn truyền tải cho người được huấn luyện:

• Giá trị sau cùng: Ngoài mục tiêu ban đầu, bạn muốn khách hàng nhận được gì sau khi kết thúc quá trình huấn luyện?
• Kỹ năng tương lai: Những tư duy hoặc kỹ năng mới nào bạn hy vọng giúp họ nuôi dưỡng để thành công lâu dài?

Bước 4: Đúc kết tuyên bố triết lý coaching

Tổng hợp tất cả các thông tin đã nêu ở trên thành một tuyên bố súc tích và dễ nhớ theo cấu trúc:

“Tôi thực hành huấn luyện vì tôi tin rằng [Niềm tin cốt lõi]. Quá trình thực hành của tôi được dẫn dắt bởi các giá trị [Giá trị của bạn]. Tôi đồng hành cùng khách hàng để [Phương pháp luận] và qua đó họ có thể đạt được [Kết quả sau cùng].”

Ví dụ thực t

Một tuyên bố triết lý hoàn chỉnh có thể trông như sau:

“Tôi thực hành huấn luyện vì tôi tin rằng mọi người đều có trí tuệ nội tại giúp tự giải quyết các thách thức của chính họ. Quá trình thực hành của tôi được dẫn dắt bởi sự tò mò, can đảm và lòng trắc ẩn. Tôi đồng hành cùng khách hàng để đặt ra những câu hỏi giúp mở ra các góc nhìn mới và cùng xây dựng các kế hoạch hành động và qua đó họ có thể đạt được không chỉ các mục tiêu đã đề ra mà còn có được sự tự tin và khả năng tự lực lớn hơn.”

Mẫu: Xây dựng Triết lý coaching cá nhân

Triết lý không phải là thứ bạn tự tạo ra trong chốc lát, mà là thứ bạn khám phá thông qua quá trình chiêm nghiệm sâu sắc. Hãy sử dụng công cụ này như “kim chỉ nam” cho hành trình thực hành huấn luyện của bạn.

Phần 1: Khám phá lý do “Tại sao” (Niềm tin & Giá trị cốt lõi)

Triết lý của bạn bắt đầu từ những gì bạn tin tưởng một cách căn bản.

1. Niềm tin cốt lõi về tiềm năng con người: Tôi tin rằng khách hàng của mình bẩm sinh đã… (Ví dụ: sáng tạo, tháo vát, trọn vẹn, có khả năng thay đổi, luôn khao khát phát triển, v.v.)
2. Các giá trị cốt lõi trong vai trò Người huấn luyện: Chọn ra 3 giá trị quan trọng nhất đối với bạn (ví dụ: Chính trực, Can đảm, Thấu cảm, Bảo mật, v.v.) và mô tả cách bạn thực hiện chúng.

• Giá trị 1: ________________. Trong khai vấn, giá trị này biểu hiện là: ________________.
• Giá trị 2: ________________. Trong khai vấn, giá trị này biểu hiện là: ________________.
• Giá trị 3: ________________. Trong khai vấn, giá trị này biểu hiện là: ________________.

Phần 2: Xác định cách thức “Làm thế nào” (Phương pháp luận độc đáo)

Đây là cách tiếp cận cấp độ cao của bạn nhằm thúc đẩy sự thay đổi.

• Môi trường tôi nỗ lực tạo ra trong các phiên coaching là một môi trường… (Ví dụ: an toàn tâm lý và tin cậy; giàu năng lượng và sáng tạo; tĩnh lặng để tự soi chiếu).
• Cách chính yếu tôi giúp khách hàng có được góc nhìn mới là thông qua… (Ví dụ: đặt những câu hỏi thử thách; sử dụng các phép ẩn dụ sáng tạo; khám phá những niềm tin ẩn sâu).
• Một phần cốt lõi trong quy trình huấn luyện của tôi bao gồm… (Ví dụ: cùng xác định các mục tiêu rõ ràng và có thể thực thi; thể hiện trách nhiệm giải trình mạnh mẽ; tập trung vào thế mạnh).

Phần 3: Phát biểu kết quả “Cái gì” (Đầu ra cuối cùng cho khách hàng)

Ngoài những mục tiêu đã đề ra, tác động lâu dài mà bạn hy vọng mang lại là gì?

• Tôi muốn mọi khách hàng rời khỏi mối quan hệ hợp tác với tôi với một cảm giác lớn hơn về… (Ví dụ: sự tự nhận thức; sự tự tin; sự rõ ràng; mục đích sống).
• Mục tiêu tối thượng của tôi là giúp khách hàng trở nên… hơn (Ví dụ: lãnh đạo hiệu quả hơn; kiên cường hơn; sống chân thực hơn).

Phần 4: Đúc kết tuyên bố Triết lý coaching (Bản nháp đầu tiên)

Bây giờ, hãy tổng hợp những thông tin trên thành một tuyên bố súc tích theo cấu trúc sau:

“Tôi thực hành huấn luyện vì tôi tin rằng [Niềm tin cốt lõi từ Phần 1]. Quy trình thực hành của tôi được dẫn dắt bởi các giá trị [3 Giá trị hàng đầu]. Tôi đồng hành cùng khách hàng để [Phương pháp luận từ Phần 2] nhằm giúp họ có thể đạt được [Kết quả cuối cùng từ Phần 3].”

Các bước tiếp theo

Hãy xem lại, tinh chỉnh và kiểm tra xem nó có thực sự phản ánh đúng như bạn mong muốn hay không. Bước kiểm tra cuối cùng là liệu bạn có thể sống theo triết lý đó trong mọi phiên coaching hay không. Để có thêm hiểu biết sâu sắc, hãy cân nhắc chia sẻ triết lý này với một người cố vấn (mentor) hoặc người giám sát chuyên môn tin cậy.

Vượt qua những thử thách trong áp dụng Triết lý coaching cá nhân

Việc xây dựng một triết lý coaching chỉ mới là bước khởi đầu, nhưng thử thách thực sự nằm ở việc duy trì sự nhất quán với triết lý đó trong mọi phiên coaching. Dưới đây là những thách thức phổ biến và chiến lược vượt qua để bạn luôn giữ vững “kim chỉ nam” của mình:

Cái bẫy “Chuyên gia” (The “Expert” Trap)

Đây là sai lầm phổ biến nhất, đặc biệt đối với những người huấn luyện đồng thời là chuyên gia trong lĩnh vực đó. Khi khách hàng gặp vấn đề, bản năng của bạn thường là đưa ra câu trả lời “đúng”, vô tình biến phiên coaching thành một buổi tư vấn và làm mất đi quyền làm chủ của khách hàng.

• Giải pháp: Duy trì sự kỷ luật tuyệt đối với quy trình của bạn. Khi muốn đưa ra lời khuyên, hãy dừng lại và nghĩ về tuyên bố triết lý của mình. Nếu triết lý của bạn là “khách hàng có câu trả lời của riêng họ”, đó là tín hiệu để bạn đặt câu hỏi thay vì đưa ra câu trả lời.
• Ví dụ thực tế: Thay vì nói “Bạn nên làm X”, hãy dừng lại và đặt câu hỏi thay thế: “Đây là một thử thách thú vị. Bạn đã cân nhắc những phương án nào cho vấn đề này?”. Qua đó, bạn đã trả lại quyền và trách nhiệm giải quyết vấn đề cho khách hàng.

Đọc thêm: Cái tôi nơi công sở – “Kẻ thủ ác” thầm lặng

Sự cứng nhắc về triết lý (Philosophical Rigidity)

Nhiều người huấn luyện quá ám ảnh với một mô hình hoặc khung năng lực cụ thể (như mô hình GROW) và cố gắng ép mọi khách hàng vào khuôn khổ đó ngay cả khi nó không còn phù hợp.

• Giải pháp: Hãy nhớ rằng triết lý là chiếc la bàn, không phải cái lồng. Mục đích tối thượng là phụng sự khách hàng, không phải phục vụ mô hình của bạn. Bạn cần sẵn sàng điều chỉnh phong cách và công cụ để xác định đúng vấn đề khách hàng đang đối mặt.
• Ví dụ thực tế: Nếu bạn định tập trung vào việc thiết lập mục tiêu nhưng nhận ra khách hàng đang gặp khủng hoảng niềm tin sau một thất bại, hãy tạm gác khung mục tiêu lại. Bằng sự thấu cảm, hãy cố gắng tạo không gian an toàn cho họ giải tỏa cảm xúc trước.

Khoảng cách giữa “Nói và Làm” (The “Say-Do” Gap)

Theo thời gian, có thể xuất hiện sự sai lệch giữa những gì bạn quảng bá (trải nghiệm lấy khách hàng làm trung tâm) và những gì bạn thực sự làm trong các phiên coaching (trở nên rập khuôn hoặc áp đặt). Điều này làm xói mòn tính chân thực và niềm tin mà bạn cố gắng gầy dựng bấy lâu.

• Giải pháp: Cam kết phát triển bản thân tương xứng với sự phát triển của khách hàng bằng cách thực hiện tự soi chiếu thường xuyên và tìm kiếm sự giám sát từ bên ngoài.
• Cách thực hiện:
  • Lập lịch đánh giá cá nhân hàng quý về triết lý coaching.
  • Tự vấn: “Các phiên coaching gần đây của tôi có thực sự nhất quán với các giá trị và niềm tin mà tôi đã tuyên bố không?”.
  • Tham gia các nhóm giám sát hoặc làm việc với một người mentor coach để nhận đánh giá khách quan.

Những câu trích dẫn kinh điển về Triết lý coaching

Xem thêm tuyển tập danh ngôn về coaching tại đây!

1. Về Tư duy học hỏi và Khiêm nhường

Một người huấn luyện không bao giờ nên e ngại việc đặt câu hỏi cho bất kỳ ai mà họ có thể học hỏi từ đó.

Bobby Knight

Chúng ta có mặt trên trái đất này để tạo ra sự khác biệt tích cực, chứ không phải để chứng minh mình thông minh hay đúng đắn đến mức nào.

Peter Drucker

2. Về Nghệ thuật đánh giá và Chi tiết

Một người huấn luyện là người có thể đưa ra sự điều chỉnh mà không gây ra sự oán giận.

John Wooden

Chính những chi tiết nhỏ mới là yếu tố sống còn. Những điều nhỏ bé làm nên những điều lớn lao.

John Wooden

Sự khác biệt giữa bình thường và phi thường chính là một chút ‘thêm vào’ nhỏ bé đó.

Jimmy Johnson

3. Về Khai phá tiềm năng và Sự chuyển hóa

Huấn luyện thực sự nằm ở sự đơn giản. Đó là việc khiến người chơi thi đấu tốt hơn những gì họ nghĩ mình có thể.

Tom Landry

Sự cân bằng tinh tế của việc cố vấn cho ai đó không phải là tạo ra họ theo hình ảnh của chính bạn, mà là trao cho họ cơ hội để họ tự tạo ra chính mình.

Steven Spielberg

Hãy xác định các vấn đề của bạn, nhưng hãy dành quyền hạn và năng lượng của bạn cho các giải pháp.

Tony Robbins

4. Về Trách nhiệm của người lãnh đạo

Trách nhiệm của tôi là lãnh đạo, và ngay giây phút tôi trở nên tiêu cực, điều đó sẽ tác động lên chính đội ngũ của tôi.

Don Shula

Trở thành chuyên gia huấn luyện quốc tế cùng ITD World

Tại ITD World, chúng tôi tự hào về vị thế là đơn vị dẫn đầu trong việc cấp chứng chỉ cho thế hệ các chuyên gia về huấn luyện chuyên nghiệp tiếp theo. Các chương trình của chúng tôi được thiết kế nhằm trang bị cho bạn những kỹ năng, công cụ và chứng chỉ đẳng cấp thế giới để thực hành huấn luyện với sự tự tin, uy tín và tạo ra tác động mạnh mẽ.

Dưới đây là các giải pháp giúp bạn xây dựng năng lực huấn luyện dựa trên nền tảng của một triết lý mạnh mẽ và chân thực:

Bộ chương trình đào tạo và cấp chứng chỉ quốc tế

ITD World cung cấp các lộ trình phát triển đa dạng phù hợp với từng cấp độ chuyên môn:

• Certified Coaching & Mentoring Professional (CCMP): Đây là chương trình chủ chốt của ITD, theo tiêu chuẩn quốc tế, giúp trang bị cho bạn các năng lực thiết yếu, công cụ và khung đạo đức nghề nghiệp, tạo nền tảng vững chắc cho thực hành coaching.
• Certificate in Performance Coaching (CPC): Dành cho những người tập trung vào việc thúc đẩy hiệu quả kinh doanh, chương trình này cung cấp các kỹ thuật để nâng cao hiệu suất đội ngũ, năng suất và hiện thực hóa các mục tiêu tổ chức.
• Certified Chief Master Coach (CCMC): Một chương trình đẳng cấp dành cho các nhà huấn luyện giàu kinh nghiệm và lãnh đạo cấp cao muốn đạt đến mức độ tinh thông cao nhất, trở thành chuyên gia huấn luyện tầm cỡ thế giới.

Huấn luyện điều hành 1-1 (One-on-one Executive Coaching)

Dành cho các nhà lãnh đạo mong muốn trực tiếp trải nghiệm khả năng chuyển hóa của quan hệ đối tác huấn luyện. Các chuyên gia huấn luyện điều hành của chúng tôi sẽ giúp bạn tăng tốc quá trình phát triển cá nhân và sự nghiệp chuyên môn.

Bạn đã sẵn sàng nâng tầm kỹ năng huấn luyện của mình? Hãy liên hệ với ITD World ngay hôm nay để tìm hiểu thêm về bộ giải pháp đào tạo chuẩn quốc tế của chúng tôi!

Nguồn: Coaching Philosophy: How to Craft One That Defines Your Impact | ITD World

Có thể bạn quan tâm:

• Phong cách lãnh đạo huấn luyện: Bí quyết quản trị bền vững
• Khai phá tiềm năng lãnh đạo: Tiếng gọi của nghề coach
• Triết lý lãnh đạo: Nền tảng cho niềm tin & thành công