Văn hóa học tập trong doanh nghiệp: Lợi thế cạnh tranh thời VUCA

Thế nào là văn hóa học tập trong doanh nghiệp?

Văn hóa học tập liên tục (continuous learning culture) là một nền văn hóa doanh nghiệp mà trong đó, việc học hỏi được tích hợp vào công việc, hệ giá trị và tư duy của tổ chức. Đó là khi doanh nghiệp không còn xem đào tạo như một hoạt động định kỳ nữa – nhưng là một công tác “chiến lược”, cần được khuyến khích và thực hành bởi tất cả mọi người, trong mọi việc họ làm hằng ngày.

Đặc điểm của văn hóa học tập trong doanh nghiệp:

• Đề cao tính hiếu kỳ & phản biện: Việc đặt những câu hỏi như “Tại sao chúng ta lại làm theo cách này?” hoặc “Nếu chúng ta thử cách khác thì sao?” được khen ngợi và khuyến khích. Khám phá và cải tiến không ngừng là phương châm hoạt động chung.
• Môi trường an toàn tâm lý: Mọi thành viên cảm thấy thoải mái khi thừa nhận “Tôi không biết”; họ sẵn sàng trình bày các mối quan ngại, chia sẻ và thử nghiệm những ý tưởng mới lạ mà không sợ bị quy trách nhiệm hay trừng phạt.
• Chia sẻ kiến thức: Thông tin được lưu chuyển tự do giữa các đội nhóm và phòng ban. Thành công lẫn thất bại đều được xem như cơ hội học hỏi chung.
• Việc học gắn liền với mục tiêu: Học tập không chỉ để làm giàu kiến thức, mà còn để phục vụ quá trình phát triển sự nghiệp cá nhân – cũng như các mục tiêu chiến lược tổng thể.

Ví dụ về văn hóa học tập trong doanh nghiệp

Giả sử có một dự án không hoàn thành đúng hạn. Trong một môi trường doanh nghiệp truyền thống, phản ứng thông thường của mọi người sẽ là quy trách nhiệm – tìm ra xem ai là người phải chịu trách nhiệm cho vấn đề này. Không có gì khó hiểu khi các thành viên trong nhóm tìm cách che giấu thông tin để tự bảo vệ mình.

Ngược lại, trong một nền văn hóa học tập liên tục, nhà lãnh đạo sẽ cho tổ chức một buổi họp “rút kinh nghiệm”. Mục tiêu thảo luận không phải là “Ai chịu trách nhiệm?” mà là: “Kế hoạch ban đầu của chúng ta là gì? Điều gì đã xảy ra sau đó? Chúng ta học được gì từ dự án này? Ta nên thay đổi cách làm việc như thế nào trong tương lai?”

Nói cách khác, thất bại được chuyển hóa thành bài học chung cho tất cả mọi người.

Tầm quan trọng của văn hóa học tập trong doanh nghiệp

Chúng ta đang sống trong một thế giới VUCA (Biến động, Không chắc chắn, Phức tạp và Mơ hồ) – đặc trưng ở sự thay đổi “chóng mặt” về nhu cầu đối với năng lực chuyên môn. Theo ước tính của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, một lượng lớn các kỹ năng cốt lõi sẽ bị thay thế trong 5 năm tới – chủ yếu do ảnh hưởng của AI và tự động hóa. Trong một môi trường như vậy, khả năng thích ứng, sẵn sàng “buông bỏ cái cũ, tiếp thu cái mới” (unlearn, relearn) là yếu tố then chốt đối với sự tồn tại lâu dài của tổ chức.

Lợi ích của văn hóa học tập trong doanh nghiệp:

• Đổi mới & linh hoạt: Nghiên cứu của McKinsey cho thấy, các công ty áp dụng chiến lược quản lý nhân tài và học tập hiệu quả nhìn chung vượt trội hơn đối thủ trong công tác sáng tạo sản phẩm và dịch vụ mới. Tinh thần không ngừng học hỏi là động lực để cá nhân tìm tòi ý tưởng mới, cũng như cập nhật nhanh chóng trước thay đổi của thị trường.
• Gắn kết & giữ chân nhân viên: Trong “cuộc chiến nhân tài” hiện nay, cơ hội phát triển là yếu tố quan trọng để doanh nghiệp duy trì lợi thế cạnh tranh. Báo cáo của LinkedIn đã chỉ ra rằng, các doanh nghiệp chú trọng đầu tư nâng cao kỹ năng (upskilling) và văn hóa học tập nhìn chung ghi nhận tỷ lệ giữ chân nhân tài cao hơn hẳn. Khi công ty đầu tư vào sự phát triển của người lao động, họ sẽ đáp lại bằng thái độ tin tưởng và trung thành.
• Cải thiện hiệu suất & lợi nhuận: Nghiên cứu cũng cho thấy, các tổ chức đi đầu trong hoạt động học tập & phát triển (L&D) có xu hướng báo cáo biên lợi nhuận và doanh thu trên mỗi nhân viên tốt hơn hẳn so với các đối thủ cạnh tranh.

Từ lâu, nhiều công ty hàng đầu thế giới đã xem học tập không phải cái gì đó “xa xỉ”, mà là một khoản đầu tư chiến lược cho tương lai. Một ví dụ điển hình là IBM – khi đối mặt với thay đổi lớn trong ngành, công ty đã ứng phó bằng cách khuyến khích một nền văn hóa học tập tích cực. Thông qua các nền tảng học tập được hỗ trợ bởi AI và chính sách tạo cơ hội phát triển cho nhân viên, IBM đã thành công trong việc nâng cao kỹ năng của lực lượng lao động trong các lĩnh vực quan trọng như AI, lưu trữ đám mây kết hợp (hybrid cloud) và an ninh mạng – góp phần trực tiếp thúc đẩy quá trình chuyển đổi kinh doanh và củng cố vị thế dẫn đầu thị trường.

Đọc thêm: 11 bí quyết xây dựng tổ chức sẵn sàng cho tương lai

3 trụ cột của văn hóa học tập trong doanh nghiệp

1. Lãnh đạo ủng hộ & định hướng học tập

Các nhà lãnh đạo ở mọi cấp độ phải tích cực ủng hộ và làm gương cho đội nhóm. Nếu không có sự cam kết của họ, thì dù sáng kiến học tập có tố như thế nào chắc chắn cũng sẽ thất bại.

Ví dụ: Thay vì tỏ ra “thông thái” và ‘biết tuốt”, nhà lãnh đạo nên khiêm nhường và thường xuyên đặt câu hỏi: “Chúng ta có thể học được gì từ đây?” hoặc “Theo các bạn, chúng ta có thể thử cách tiếp cận mới nào?” – cũng như cởi mở chia sẻ về hành trình học tập và sai lầm của chính mình, khen ngợi nhân viên vì nỗ lực, không chỉ vì thành tích của họ.

2. Đội nhóm tự chủ & ham học hỏi

Văn hóa học tập trong doanh nghiệp không phải là thứ áp đặt từ trên xuống; người lao động phải thực sự đón nhận và thực hành nó.

Ví dụ: Mọi thành viên nên được khuyến khích dành thời gian mỗi ngày cho một buổi webinar hay khóa học trực tuyến, xin góp ý về công việc từ cấp trên/ đồng nghiệp, có mục tiêu sự nghiệp rõ ràng, cũng như sẵn sàng chia sẻ kiến thức với mọi người xung quanh.

3. Hệ thống & quy trình hỗ trợ

Cơ sở hạ tầng của tổ chức – bao gồm các công cụ, nguồn lực và quy trình chính thức – cần được thiết kế nhằm đơn giản hóa công tác học tập và tích hợp nó vào quy trình làm việc hàng ngày.

Ví dụ: Doanh nghiệp nên cân nhắc thực hiện các chiến lược sau:

• Xây dựng Hệ thống Quản lý Học tập (LMS) hoặc Nền tảng Trải nghiệm Học tập (LXP) thân thiện với người dùng, cung cấp đa dạng khóa học theo yêu cầu.
• Tổ chức các chương trình cố vấn (mentorship) và huấn luyện (coaching) chính thức.
• Tích hợp việc học vào các quy trình nhân sự cốt lõi – đưa tiến độ thực hiện các mục tiêu phát triển thành một phần quan trọng trong chu kỳ đánh giá hiệu suất chính thức.

Đọc thêm: Hướng dẫn xây dựng văn hóa hiệu suất cao

Bí quyết nuôi dưỡng văn hóa học tập trong doanh nghiệp

Vai trò của nhà lãnh đạo

• Nêu gương học tập

Các nhà lãnh đạo phải đóng vai trò là các “học giả” chính trong đội nhóm. Bằng cách cởi mở thừa nhậm thiếu sót của bản thân và tích cực đặt câu hỏi, đó là họ đang gieo “hạt giống” tư duy tò mò, không sợ thất bại trong lòng của người lao động.

Cách thực hiện: Hãy bắt đầu các cuộc họp nhóm hàng tuần bằng vài phút thảo luận về “Điều tôi đã học được trong tuần này”. Nhà lãnh đạo có thể chia sẻ ngắn gọn một insight thú vị từ một bài báo/ podcast, hoặc thậm chí từ một sai lầm mà họ đã mắc phải trong tuần vừa qua.

• Coaching để phát triển, không chỉ để đạt hiệu suất

Các cuộc họp 1-1 nên được thay đổi từ việc chỉ cập nhật tình hình công việc thành các cuộc trò chuyện chuyên sâu – nơi mọi người có thể chia sẻ về sự phát triển của bản thân cũng như tiến độ dự án.

Ví dụ: Thay vì chỉ hỏi “Dự án có đang đi đúng hướng không?”, nhà lãnh đạo nên cân nhắc đặt các câu hỏi gợi mở như: “Khó khăn lớn nhất mà anh/chị đang gặp phải trong dự án này là gì? Anh/chị đang học được gì từ nó?” hoặc “Anh/chị hy vọng có được kỹ năng mới nào thông qua công việc này?”

• Khen ngợi tinh thần mạo hiểm, “dám nghĩ dám làm”

Để nuôi dưỡng năng lực đổi mới, nhà lãnh đạo phải cho thấy tầm quan trọng của tinh thần thử nghiệm. Nói cách khác, họ cần thể hiện sự trân trọng đối với mọi cố gắng có thiện chí của nhân viên, ngay cả khi nó không đưa tới kết quả như mong muốn.

Ví dụ: Khi một tính năng sản phẩm mới không được khách hàng đón nhận như kỳ vọng, nhà lãnh đạo nên công khai khen ngợi đội nhóm vì tinh thần đổi mới – cũng như bài học có được sau thử nghiệm này; rằng thông qua đó, công ty đã có cơ hội thấu hiểu sâu hơn về nhu cầu khách hàng.

Đọc thêm: Lãnh đạo với lòng trắc ẩn – Xu hướng cho kỷ nguyên mới

Vai trò của tổ chức

• Thiết kế lộ trình học tập cá nhân hóa

Đừng chỉ tiến hành đào tạo theo một khuôn mẫu chung cho tất cả mọi người. Doanh nghiệp hãy bắt đầu từ bước phân tích nhu cầu đào tạo (TNA) nhằm xác định các “lỗ hổng kỹ năng” tác động đến mục tiêu chiến lược chung. Dựa trên kết quả thu được, phòng nhân sự sẽ có thể thiết kế các cơ hội học tập phù hợp cho từng đội nhóm và cá nhân cụ thể.

• Xây dựng hệ sinh thái học tập đa dạng

Phong cách học tập của mỗi người là hoàn toàn riêng biệt. Nói cách khác, doanh nghiệp nên cân nhắc đưa ra đa dạng giải pháp – phù hợp với nhu cầu của các bên liên quan. Chẳng hạn, phòng nhân sự có thể linh hoạt kết hợp giữa các buổi workshop, huấn luyện 1-1, chương trình cố vấn nhóm, cũng như cơ hội tiếp cận các khóa học online theo yêu cầu thông qua LMS hoặc LXP.

• Tích hợp việc học vào quy trình hàng ngày

Học tập cần được xem như một phần của công việc, không phải là một hoạt động riêng biệt, “lãng phí thời gian” của người lao động. Điều này có thể đạt được thông qua các dự án vượt ra ngoài phạm vi công việc (stretch assignments), xây dựng diễn đàn chia sẻ kiến thức, hoặc dành vài phút trong các cuộc họp nhóm để mọi thành viên chia sẻ insight của bản thân.

• Khuyến khích & khen thưởng

Công ty phải gửi đi tín hiệu rõ ràng về tầm quan trọng của học tập và phát triển – qua việc biến nó thành một phần của lộ trình thăng tiến sự nghiệp. Cách tốt nhất để làm việc này là chính thức đưa tiến độ thực hiện các mục tiêu phát triển vào nội dung của đánh giá hiệu suất định kỳ.

Đọc thêm: 10 xu hướng L&D trong tương lai

Câu nói hay về văn hóa học tập trong doanh nghiêp

Điều duy nhất tồi tệ hơn việc đào tạo nhân viên và để họ rời đi là không đào tạo họ và để họ ở lại.

Henry Ford

Năng lực học hỏi và áp dụng kiến thức vào thực tế công việc chính là lợi thế cạnh tranh lớn nhất của doanh nghiệp.

Jack Welch, cựu CEO của GE

Hãy đào tạo nhân viên đủ để họ có thể ra đi, đồng thời cũng đối xử với họ đủ tốt để họ không muốn làm như vậy.

Richard Branson

Học tập không phải là thứ có được do may mắn; nó đòi hỏi nỗ lực hăng hái và chuyên cần không ngừng.

Abigail Adams

Phát triển của con người là sứ mệnh cao cả nhất của nhà lãnh đạo.

Harvey S. Firestone

Học tập liên tục là yêu cầu tối thiểu để thành công trong bất kỳ lĩnh vực nào.

Brian Tracy

Những chuyên gia tài giỏi và thành công nhất là những người không ngừng học hỏi; họ không ngừng dành thời gian để áp dụng những gì đã học và hoàn thiện chính mình.

Joel Gardner

Học tập là một quá trình, không phải một sự kiện nhất thời.

Elliott Masie

Những chương trình phát triển tốt nhất sẽ thay đổi cách mọi người nhìn nhận chính bản thân họ.

John Bright

Nếu bạn muốn mọi người vui vẻ, hãy cho họ một ngày nghỉ. Nếu bạn muốn họ học hỏi, hãy tạo ra những bài giảng hấp dẫn.

Karl Kapp

Sách về xây dựng văn hóa học tập trong doanh nghiệp

• Workplace Learning: How to Build a Culture of Continuous Employee Development – Nigel Paine
• The Six Disciplines of Breakthrough Learning – Roy V. H. Pollock, Andy Jefferson, Calhoun W. Wick
• Design Thinking for Training and Development – Sharon Boller & Laura Fletcher
• Training & Development For Dummies – Elaine Biech
• Telling Ain’t Training – Harold D. Stolovitch & Erica J. Keeps
• Make It Stick: The Science of Successful Learning – Peter C. Brown, Henry L. Roediger III, Mark A. McDaniel
• Map It – Cathy Moore
• The Art and Science of Training – Elaine Biech
• Bridging the Soft Skills Gap – Bruce Tulgan
• Employee Training & Development – Raymond Noe.

Có thể bạn quan tâm:

• Văn hóa coaching: Bí quyết phát triển doanh nghiệp
• Lãnh đạo con người trong thế giới số: Kỹ năng & chiến lược cần thiết
• Phong cách lãnh đạo lấy con người làm trung tâm (Human-centered leadership)

Nguồn tham khảo

Continuous Learning Culture: The Blueprint for an Agile & Resilient Organization. https://itdworld.com/blog/human-resources/continuous-learning-culture/