Phát triển lãnh đạo: Nhiệm vụ hàng đầu của doanh nghiệp

Phát triển lãnh đạo là gì?

Phát triển lãnh đạo (leadership development) hay còn gọi là đào tạo lãnh đạo (leadership training) là hoạt động nâng cao kỹ năng, năng lực và sự tự tin cho ban lãnh đạo ở mọi cấp độ – từ cấp giám sát mới cho đến các vị trí điều hành cấp cao. Mục đích của quá trình này là cải thiện hiệu suất của đương sự trong vai trò hiện tại, cũng như chuẩn bị cho các trách nhiệm/ vị trí mới trong tương lai.

Đặc điểm của công tác phát triển lãnh đạo:

• Tính hệ thống & liên tục: Không chỉ dừng lại ở việc tổ chức một buổi hội thảo đơn lẻ cho “hoành tráng”, hoạt động này đòi hỏi phải được thực hiện một cách chủ đích và liên tục – như một phần không thể thiếu trong văn hóa tổ chức.
• Diễn ra ở mọi cấp độ: Doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư cho sự phát triển của toàn bộ đội nhóm, từ những nhà quản lý mới cho đến các phó chủ tịch dày dạn kinh nghiệm – đừng chỉ tập trung vào ban điều hành cấp cao.
• Thống nhất với mục tiêu chiến lược: Đào tạo lãnh đạo không phải là dạy kỹ năng chung chung; mục tiêu của nó là trau dồi những năng lực cần thiết để thực thi chiến lược và duy trì lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường.

Ví dụ: Công ty A đặt mục tiêu mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế sẽ cần thiết kế chương trình xoay quanh các chủ đề như giao tiếp liên văn hóa hay quản lý từ xa. Trong khi đó, công ty B muốn đẩy nhanh công tác đổi mới sản phẩm thì sẽ cần đầu tư đào tạo về an toàn tâm lý và kỹ năng quản lý linh hoạt. Nói cách khác, chiến lược sẽ quyết định cách thức thực thi.

Tầm quan trọng của phát triển Lãnh đạo

Phát triển lãnh đạo là cách tốt nhất để tạo ra tác động đến tổ chức.

John C. Maxwell

• Vững bước trong kỷ nguyên AI

Cùng với sự phát triển của công nghệ và AI, các tác vụ thủ công ngày càng được tự động hóa nhiều – kéo theo việc những kỹ năng về con người càng trở nên quý giá hơn bao giờ hết. Trên thực tế, báo cáo gần đây của McKinsey & Company đã ghi nhận sự gia tăng đáng kể nhu cầu đối với các năng lực như tư duy phản biện, sáng tạo và giải quyết vấn đề.

Đầu tư vào phát triển lãnh đạo chính là đầu tư vào những năng lực không thể thay thế bởi AI – khả năng dẫn dắt đội nhóm, khuyến khích đổi mới, điều hướng sự thay đổi trong bối cảnh đầy biến động hiện nay.

• Lợi thế trong “cuộc chiến nhân tài”

Nghiên cứu của Gallup cho thấy, cơ hội học hỏi và phát triển là một trong những mối quan tâm hàng đầu của người lao động, đặc biệt đối với thế hệ Millennials và Gen Z. Khi người lao động thấy được lộ trình thăng tiến rõ ràng – cũng như tin tưởng rằng công ty quan tâm đến tương lai của họ, họ sẽ có động lực để trung thành và gắn kết hơn – nhờ đó giảm bớt tỷ lệ nghỉ việc và chi phí tuyển dụng/ đào tạo lại.

• Ngăn ngừa tình trạng lãnh đạo tồi

Khi đội ngũ lãnh đạo thiếu những kỹ năng thiết yếu, hậu quả tất yếu sẽ là một tổ chức “mong manh”, dễ bị “lung lay” và không thể thích ứng kịp với biến động của thị trường. Một ví dụ điển hình là General Electric (GE). Sự suy yếu trong thời gian gần đây của GE – như nhiều chuyên gia phân tích kinh doanh đã chỉ ra – một phần là do sự đi xuống của công tác phát triển lãnh đạo.

Dù cho công ty có thành công hay phát triển đến đâu, việc bỏ qua công tác đào tạo và kế nhiệm tất sẽ dẫn đến những hậu quả vô cùng khôn lường.

Mục tiêu & chủ đề trong phát triển lãnh đạo

1. Lãnh đạo bản thân

Xuất phát điểm của năng lực lãnh đạo chính là khả năng quản trị bản thân (self-leadership). Trước khi học cách dẫn dắt người khác, cá nhân phải biết cách làm chủ được suy nghĩ và hành vi của chính mình.

Nội dung đào tạo:

• Trí tuệ cảm xúc & tự nhận thức: Khả năng thấu hiểu cảm xúc, điểm mạnh – yếu của bản thân, cũng như ý thức được hành vi của mình ảnh hưởng đến người khác như thế nào.
• Bền bỉ & thích ứng: Khả năng đối mặt với các tình huống áp lực cao, tự vực dậy sau thất bại và phát triển trong một môi trường đầy bất định.

2. Lãnh đạo đội ngũ

Đối với lãnh đạo đội ngũ, trọng tâm cần phát triển là các kỹ năng xã hội cần thiết để xây dựng các đội nhóm gắn kết, sáng tạo và hiệu suất cao.

Nội dung đào tạo:

• Huấn luyện & cố vấn: Chuyển đổi từ vai trò người “chỉ đạo” – đưa ra câu trả lời, sang vai trò “khai vấn” – biết cách đặt câu hỏi gợi mở để nhân viên có thể thấu hiểu và “khai phóng” tiềm năng của chính họ.
• An toàn tâm lý: Khả năng kiến tạo một không gian nơi mọi thành viên cảm thấy đủ thoải mái để lên tiếng, chia sẻ ý tưởng, trình bày vấn đề, chấp nhận rủi ro có tính toán mà không sợ bị đổ lỗi hay chỉ trích.
• Lãnh đạo hòa nhập (inclusive leadership): Khả năng khai thác tối đa sức mạnh của sự đa dạng qua việc đảm bảo mọi tiếng nói đều được lắng nghe và tôn trọng.

3. Lãnh đạo tổ chức

Kết nối trực tiếp kỹ năng lãnh đạo với kết quả kinh doanh, đảm bảo rằng mọi quyết định của nhà lãnh đạo đều có ý nghĩa, góp phần vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Nội dung đào tạo:

• Tư duy chiến lược & nhạy bén kinh doanh: Khả năng nhìn thấy “bức tranh toàn cảnh”, hiểu được các yếu tố thị trường/ tài chính, biết cách đưa ra các chiến lược phù hợp với mục tiêu dài hạn của công ty.
• Quản trị sự thay đổi: Lãnh đạo đội nhóm vượt qua các thời kỳ chuyển đổi – vd: triển khai công nghệ mới, tái cấu trúc, hoặc chuyển hướng chiến lược.

Đọc thêm: 9 kỹ năng lãnh đạo then chốt cho kỷ nguyên mới

Các hình thức phát triển lãnh đạo

• Đào tạo chính quy: Hình thức học tập có cấu trúc (online hoặc offline), nhằm trang bị kiến thức lý thuyết và các khung khái niệm về lãnh đạo, quản lý. Nội dung bao gồm các chủ đề như kỹ năng giao tiếp, quản lý xung đột, lập kế hoạch chiến lược, quản lý dự án, và quản lý nhân sự.
• Huấn luyện & cố vấn cá nhân: Học tập 1-1 (một-kèm-một) với một chuyên gia giàu kinh nghiệm. Phù hợp khi cần phát triển kỹ năng chuyên sâu theo nhu cầu cụ thể của cá nhân.
• Học tập qua trải nghiệm (Experiential Learning):  Đây là phương pháp “học qua làm” (learning by doing), trong đó người học được giao nhiệm vụ xử lý các tình huống thực tế hoặc mô phỏng – qua đó phát triển khả năng giải quyết vấn đề, ra quyết định dưới áp lực, và tính linh hoạt; giúp chuyển hóa kiến thức lý thuyết thành năng lực thực tiễn. Nguyên tắc cốt lõi của hình thức đào tạo này là: Trải nghiệm → Phản tỉnh → Khái quát hóa → Áp dụng.
• Phản hồi & đánh giá: Thu thập thông tin khách quan về điểm mạnh – yếu của cá nhân thông qua đánh giá 360 độ hoặc bài kiểm tra tâm lý/đánh giá năng lực (vd: DISC, MBTI), qua đó giúp nhà lãnh đạo thấu hiểu bản thân cùng những lĩnh vực cần cải thiện.

Quy trình 3 bước xây dựng chương trình phát triển lãnh đạo

1. Lập kế hoạch (Plan)

• Thống nhất với mục tiêu kinh doanh: Câu hỏi đầu tiên và quan trọng nhất cần trả lời là: “Chúng ta đang cố gắng giải quyết những vấn đề cốt lõi nào?” Một chương trình đào tạo hiệu quả phải đáp ứng các ưu tiên chiến lược hàng đầu của tổ chức (vd: nuôi dưỡng năng lực đổi mới, cải thiện hiệu quả hoạt động, mở rộng sang thị trường mới, v.v…).
• Phân tích đối tượng & nhu cầu training: Trước khi thiết kế nội dung đào tạo, doanh nghiệp cần tiến hành phân tích nhu cầu đào tạo (Training Needs Analysis – TNA) nhằm tìm ra khoảng trống kỹ năng cụ thể, cũng như thấu hiểu nhu cầu phát triển của nhóm lãnh đạo mục tiêu.

Ví dụ: Kết quả TNA cho thấy nhóm quản lý mới đang gặp khó khăn khi giao việc cho cấp dưới, còn nhóm giám đốc cấp cao thì còn yếu về kỹ năng quản trị sự thay đổi. Dựa trên thông tin này, phòng nhân sự sẽ có thể đưa ra các chiến lược phù hợp cho từng nhóm – thay vì chỉ áp dụng một phương pháp chung chung cho tất cả.

• Xác định chỉ số thành công: Cụ thể, doanh nghiệp cần thiết lập bộ Chỉ số Hiệu suất Chính (KPIs) rõ ràng, phục vụ cho mục tiêu theo dõi tiến độ theo thời gian.

Ví dụ: “Tăng tỷ lệ thăng chức nội bộ cho các vai trò chủ chốt lên 15% trong vòng hai năm”; “Cải thiện mức độ gắn kết của nhân viên lên 10%”.

2. Triển khai (Execute)

• Thiết kế lộ trình học tập cá nhân hóa: Một chương trình phát triển lãnh đạo hiệu quả cần áp dụng đa dạng phương pháp học tập – kết hợp giữa hội thảo chính quy, huấn luyện 1-1 để củng cố kiến thức, cùng các dự án thực tế để người tham gia có cơ hội vận dụng kiến thức mới học.
• Đảm bảo sự ủng hộ từ lãnh đạo cấp cao: Thành công của công tác đào tạo lãnh đạo phụ thuộc rất nhiều vào sự hỗ trợ từ đội ngũ điều hành. Chẳng hạn, doanh nghiệp có thể cân nhắcho một lãnh đạo cấp cao phát biểu khai mạc chương trình, tham gia thảo luận với nhóm học viên, hoặc đóng vai trò chuyên gia cố vấn cho những người tham gia.

3. Đo lường & cải tiến (Measure & refine)

• Sử dụng Thẻ điểm cân bằng (Balanced Scorecard): Để đo lường tác động, bạn nên theo dõi cả các chỉ số trước mắt (ví dụ: tỷ lệ tham gia/ hoàn thành khóa học, mức độ hài lòng của người tham gia) cũng như các chỉ số về lâu dài đã xác định trong giai đoạn lập kế hoạch (ví dụ: cải thiện về tỷ lệ giữ chân nhân viên, hiệu suất đội nhóm và tỷ lệ thăng chức nội bộ).
• Thu thập phản hồi định tính: Đừng chỉ dừng lại ở thu thập số liệu thuần túy; điều quan trọng là doanh nghiệp phải thực sự hiểu trải nghiệm của người tham gia – bằng cách tiến hành khảo sát, phỏng vấn và thảo luận nhóm về những câu chuyện/ cách đương sự áp dụng kiến thức đã học vào công việc.
• Cải tiến: Sau khi phân tích dữ liệu, doanh nghiệp cần dựa trên insight có được để điều chỉnh và cải thiện công tác phát triển lãnh đạo trong tương lai.

Câu nói hay về phát triển lãnh đạo

Bạn đọc quan tâm có thể xem qua tuyển tập danh ngôn về lãnh đạo tại đây!

Vai trò của lãnh đạo là tạo ra nhiều nhà lãnh đạo hơn, không phải nhiều người đi theo hơn.

Ralph Nader

Trí tuệ nhân tạo càng trở nên phổ biến, thì trí tuệ cảm xúc càng trở thành yêu cầu sống còn đối với nghệ thuật lãnh đạo.

Amit Ray

Chúng ta không còn ở trong thời đại của tuổi tác và kinh nghiệm nữa. Chúng ta đang ở trong kỷ nguyên của kiến thức và thông tin. Thông tin là chìa khóa cấu thành nhà lãnh đạo thực thụ; nhiệm vụ của nhà lãnh đạo thực thụ là dẫn dắt những người khác.

Israelmore Ayivor

Sách về phát triển lãnh đạo

• The 21 Irrefutable Laws of Leadership – John C. Maxwell
• Good to Great – Jim Collins
• Start with Why – Simon Sinek
• Leaders Eat Last – Simon Sinek
• The Oz Principle – Roger Connors, Tom Smith & Craig Hickman
• The Energy Bus – Jon Gordon
• Influence Without Authority – Allan R. Cohen & David L. Bradford.

Có thể bạn quan tâm:

• Chiến lược lãnh đạo: 5 yếu tố quan trọng cần lưu ý
• Lãnh đạo tạo ảnh hưởng: Bệ phóng cho thành công
• Tố chất lãnh đạo: 10 giá trị cốt lõi để thành công
• Tư duy lãnh đạo trong thời đại 4.0: Hướng dẫn chi tiết

Nguồn tham khảo

Leadership Development: A Mission-critical Strategic Function. https://itdworld.com/blog/leadership/leadership-development/